İngiltere’ye İhracat: Brexit Sonrası Gümrük, Vergiler ve Ürün Uygunluğu Rehberi

Brexit Sonrası İngiltere’ye İhracat Nasıl Değişti?

Birleşik Krallık’ın Avrupa Birliği’nden ayrılması, Türkiye ile olan ticari ilişkilerde Gümrük Birliği modelinin sona ermesi anlamına gelmiştir. 1996 yılından beri kullanılan A.TR belgesine dayalı “serbest dolaşım” prensibi yerini “tercihli menşe” kurallarına bırakmıştır.

Büyük Britanya ve Kuzey İrlanda Arasındaki Kritik Farklar

Birleşik Krallık ihracatında coğrafi tanımlamalar hukuki sonuçlar doğurur:

• Büyük Britanya (İngiltere, İskoçya, Galler): AB gümrük bölgesinin tamamen dışındadır. İthalatta Birleşik Krallık Global Tarifesi (UKGT) ve yerel standartlar geçerlidir.

• Kuzey İrlanda (Windsor Çerçevesi): İrlanda Cumhuriyeti ile fiziki sınır oluşmaması adına Kuzey İrlanda, AB Tek Pazarı ve gümrük kurallarına tabi kalmaya devam etmektedir. Kuzey İrlanda’ya doğrudan yapılacak sevkiyatlarda AB mevzuatı, CE işaretleme zorunlulukları ve XI EORI numarası gereklidir.

İhracat evrak setinin genel çerçevesi için ihracatta zorunlu belgeler ve dolaşım sertifikaları kılavuzumuza başvurabilirsiniz.

Türkiye-İngiltere Serbest Ticaret Anlaşması ve Gümrük Vergileri

29 Aralık 2020 tarihinde imzalanan ve 1 Ocak 2021 itibarıyla yürürlüğe giren Türkiye-Birleşik Krallık STA, Türkiye’nin Gümrük Birliği’nden elde ettiği sıfır vergi kazanımlarını ikili düzeyde korumuştur. Sanayi ürünlerinin tamamında gümrük vergisi yüzde sıfırdır; tarım ve işlenmiş tarım ürünlerinde ise belirli tarife kontenjanları (tavizler) tanımlanmıştır.

Tercihli Menşe Kuralları ve Kümülasyon Mekanizması

Ürünün STA kapsamında sıfır vergiyle İngiltere’ye girebilmesi için “Türk Menşeli” sayılması zorunludur. Menşe tespiti iki temel kurala dayanır:

1. Tamamen Elde Edilmiş Olma: Türkiye topraklarında çıkarılan madenler veya yetiştirilen tarım ürünleri.

2. Yeterli İşçilik ve İşlem Görmüş Olma: İthal hammadde kullanılarak Türkiye’de üretilen sanayi mamullerinde; tarife pozisyonu değişimi (CTH), katma değer kuralı (ithal girdi oranının mamul kıymetinin belirli bir yüzdesini aşmaması) veya spesifik üretim süreçlerinin tamamlanmış olması gerekir.

Anlaşma kapsamında İkili Kümülasyon geçerlidir; yani Birleşik Krallık menşeli girdiler Türkiye’de üretimde kullanıldığında Türk girdisi olarak kabul edilir. Ayrıca AB menşeli belirli hammaddelerin Türkiye’de işlenerek İngiltere’ye gönderilmesine imkan tanıyan genişletilmiş kümülasyon hükümleri mevcuttur.

Fatura Menşe Beyanı Metni (Statement on Origin)

İhracatçının ticaret veya gümrük odalarından onaylatması gereken bir menşe şahadetnamesi (EUR.1 veya A.TR gibi) yoktur. Menşe beyanı, faturanın, teslimat notunun ya da çeki listesinin üzerine İngilizce olarak doğrudan ihracatçı tarafından eklenir:

"The exporter of the products covered by this document (Customs Authorization No: [Varsa İzinli İhracatçı No]) 
declares that, except where otherwise clearly indicated, these products are of Turkish preferential origin."

• 6.000 Avro Altındaki Sevkiyatlar: Herhangi bir ihracatçı, faturasına bu metni ekleyip kaşeleyerek imzalayabilir.

• 6.000 Avro Üzerindeki Sevkiyatlar: İhracatçının T.C. Ticaret Bakanlığı’ndan alınmış bir “Onaylanmış İhracatçı Yetki Numarasına (İzinli İhracatçı)” sahip olması veya gümrük müşaviri kanalıyla menşe beyanını gümrük beyannamesine tescil ettirmesi zorunludur.

İngiltere’ye İhracatta Gümrük İşlemleri ve Gerekli Belgeler

İngiltere gümrüklerinde (HMRC – HM Revenue and Customs) beyanın tescili ve yükün serbest bırakılması için aşağıdaki operasyonel adımlar eksiksiz tamamlanmalıdır:

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                   İNGİLTERE GÜMRÜK VE SEVKİYAT İŞ AKIŞI                                │
├────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ 1. TİCARİ BELGELER     ➔ Menşe Beyanlı İngilizce Fatura, Çeki Listesi, Taşıma Belgesi  │
│ 2. ALICI KİMLİĞİ       ➔ İngiliz İthalatçının Aktif "GB" EORI Numarası Teyidi          │
│ 3. GÜMRÜK BEYANI       ➔ CDS (Customs Declaration Service) Portalı Üzerinden Tescil    │
│ 4. SINIR GEÇİŞ KODU    ➔ GVMS Sistemi Üzerinden Barkodlu GMR (Goods Movement Reference)│
│ 5. VERGİ VE KDV        ➔ İthalat KDV'sinin (%20) Nakit veya PVA Yoluyla Muhasebeleştirilmesi│
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

1. GB EORI Numarası: İthalat yapacak Birleşik Krallık mukimi firmanın GB ile başlayan 12 basamaklı bir EORI numarası olmak zorundadır. Alıcının EORI numarası olmadan gümrük beyanı açılamaz.

2. CDS (Customs Declaration Service): Eski CHIEF sisteminin yerini alan CDS, Birleşik Krallık’ın tek gümrük beyannamesi altyapısıdır. Tüm tarife kodları, muafiyet kodları ve menşe beyanları CDS üzerinden HMRC’ye iletilir.

3. GVMS ve GMR Belgesi: Karayolu veya Ro-Ro hatlarıyla (örneğin Fransa üzerinden Dover veya Folkestone kapılarına) ulaşacak araçlar için nakliyecinin GVMS (Goods Vehicle Movement Service) portalından bir GMR (Goods Movement Reference) barkodu üretmesi şarttır. İhracatçı gümrük beyan numarasını nakliyeciye iletir; GMR kodu bulunmayan araçlar feribota veya trene bindirilmez.

4. Incoterms Seçimi: İngiltere pazarında sıklıkla FOB, CIF veya DAP teslim şekilleri tercih edilir. DDP (Delivered Duty Paid) teslimatta Türk ihracatçısının İngiltere’de KDV ve vergi mükellefiyeti açması gerekeceğinden, operasyonel açıdan ithalat gümrük masraflarının alıcıda olduğu modeller önerilir. Lojistik teslim modellerinin ayrıntıları için DAP teslim şekli ve sorumlulukları içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

İngiltere’de GTİP, Commodity Code ve Vergi Sorgulama

Türkiye’de 12 basamaklı GTİP olarak kullanılan tarife kodları, Birleşik Krallık gümrük sisteminde 10 basamaklı “Commodity Code” olarak adlandırılır. İlk 6 basamak (Dünya Gümrük Örgütü HS Kodu) Türkiye ve İngiltere’de tamamen aynıdır; ancak 7. basamaktan sonraki milli alt açılımlar farklılaşabilir.

Örnek Sınıflandırma:
0806.20.00.00.00 ➔ Türkiye GTİP Kodu (Kurutulmuş Üzüm)
0806.20.10.00    ➔ UK Commodity Code (Kurutulmuş Üzüm - Belirli Çeşitler)

UK Integrated Online Tariff ile Vergi Hesaplama

İhracatçı, GOV.UK resmi portalında yer alan “Trade Tariff: look up commodity codes, duty and VAT rates” aracı üzerinden ürünün 10 haneli kodunu girerek iki ana maliyeti doğrulamalıdır:

1. Third-Country Duty (UKGT Vergisi): Türkiye-BK STA kapsamında menşe beyanı sunulduğunda bu oran sanayi ürünleri için %0 olarak uygulanır.

2. Import VAT (İthalat KDV’si): Birleşik Krallık’ta standart KDV oranı yüzde 20’dir (Gıda ve çocuk giyim gibi bazı kategorilerde %0 KDV uygulanır). İthalat KDV’si gümrük vergisi muafiyetinden bağımsızdır. İngiliz ithalatçı KDV mükellefi ise PVA (Postponed VAT Accounting) yöntemini kullanarak bu KDV’yi gümrük kapısında nakit ödemek yerine dönemsel KDV beyannamesinde muhasebeleştirebilir.

Ürün sınıflandırma adımları için GTİP kodu ile alıcı ve pazar filtreleme yönergelerimizi kullanabilirsiniz.

CE ve UKCA: İngiltere’ye İhracatta Ürün Uygunluğu

Brexit sonrası en çok tartışılan konu, Birleşik Krallık uygunluk işareti olan UKCA (UK Conformity Assessed) zorunluluğuydu. Ancak Birleşik Krallık İş ve Ticaret Bakanlığı (Department for Business and Trade – DBT), sanayi sektörünün rekabet gücünü korumak amacıyla mevzuatta kalıcı düzenlemeye gitmiştir.

CE İşaretinin Süresiz Olarak Tanınması

İngiltere hükümeti; makine, elektrikli teçhizat, alçak gerilim cihazları (LVD), elektromanyetik uyumluluk (EMC), asansörler, ölçü aletleri ve kişisel koruyucu donanımlar (KKD) dahil olmak üzere 18 temel sanayi ürün grubunda CE işaretinin süresiz olarak geçerli kalacağını resmen ilan etmiştir.

• Türk üreticiler bu ürün gruplarında mevcut CE teknik dosyalarını ve AB Uygunluk Beyanlarını (EU Declaration of Conformity) kullanarak ürünlerini İngiltere, İskoçya ve Galler pazarına sürebilirler.

• UKCA işareti zorunlu değildir; üretici isterse UKCA işaretini tek başına veya CE ile birlikte kullanabilir.

İstisnai Sektörler ve Farklı Mevzuata Tabi Ürünler

CE işaretinin süresiz kabulü genel sanayi mamullerini kapsar. Aşağıdaki alanlar özel kurallara tabidir:

• İnşaat Malzemeleri (Construction Products): İnşaat regülasyonları için geçiş süreci ayrı bir takvimle yürütülmektedir; ilgili İngiliz standartları teyit edilmelidir.

• Tıbbi Cihazlar (Medical Devices): MHRA (Medicines and Healthcare products Regulatory Agency) onay süreçlerine ve Birleşik Krallık tescil kurallarına tabidir.

• Kuzey İrlanda: Windsor Çerçevesi kapsamında AB kuralları geçerli olduğundan CE işareti yasal zorunluluktur. Üçüncü taraf değerlendirmesi bir İngiliz onaylanmış kuruluşu tarafından yapılmışsa UKNI işareti CE ile birlikte iliştirilir.

İngiltere’ye İhracatta Etiketleme ve Ürün Güvenliği

Büyük Britanya pazarına arz edilen ürünlerin etiketleme mevzuatı tüketici güvenliği çerçevesinde sıkı denetlenir:

1. İngilizce Dil Zorunluluğu: Kullanım talimatları, güvenlik uyarıları ve teknik özellikler anlaşılır İngilizce dilinde olmak zorundadır.

2. İthalatçı Bilgilerinin Belirtilmesi: Brexit sonrası kurallar gereği, ürünün veya ambalajının üzerinde Birleşik Krallık’ta yerleşik yetkili ithalatçının (Importer of Record) ticari unvanı ve açık posta adresinin bulunması gerekir.

3. Teknik Dosya Saklama Yükümlülüğü: İhracatçı, ürüne ait test raporlarını, standart uygunluk belgelerini ve risk analizlerini içeren teknik dosyayı (Technical File) piyasaya arz tarihinden itibaren 10 yıl boyunca yetkili denetim otoritelerine sunulmak üzere muhafaza etmekle yükümlüdür.

Gıda ve Tarım Ürünlerinde İngiltere’ye İhracat

Tarım, gıda ve hayvansal ürün ihracatı, sanayi ürünlerinden farklı olarak sınır biyogüvenlik kontrollerine tabidir:

• BTOM (Border Target Operating Model): Birleşik Krallık, ithal gıda ve bitkisel ürünleri “Düşük, Orta ve Yüksek Risk” kategorilerine ayırmıştır.

• Ön Bildirim (IPAFFS): İngiliz ithalatçının, sevkiyat adaya ulaşmadan önce HMRC’nin IPAFFS (Import of Products, Animals, Food and Feed System) portalı üzerinden gümrüğe ön bildirimde bulunması zorunludur.

• Sağlık Sertifikaları: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından düzenlenen Sağlık Sertifikası (Health Certificate) veya Bitki Sağlık Sertifikası (Phytosanitary Certificate) sevkiyat evraklarına eklenmeli; risk kategorisine göre belirlenen sınır kontrol noktalarında (BCP) fiziki muayene süreçleri hesaba katılmalıdır.

Özgün Araştırma: İngiltere’nin Türkiye’den İthalatında Öne Çıkan Sektörler

Türkiye ile Birleşik Krallık arasındaki ticaret hacmi yıllık 19 milyar doları aşmış olup, İngiltere Türkiye’nin en büyük ihracat pazarlarından biri konumundadır. Birleşmiş Milletler Comtrade ve ITC Trade Map verileri doğrultusunda Türkiye’nin İngiltere pazarında güçlü tedarikçi konumunda olduğu ana ürün grupları:

İngiltere Pazarına Girmeden Önce İthalatçı ve Rakip Analizi

Birleşik Krallık’ın belirli bir GTİP kodunda yüksek ithalat hacmine sahip olması, pazara her giren üreticinin karlı siparişler alacağını garanti etmez. İngiliz toptancı ve distribütör ekosistemi, tedarik zinciri kesintilerine karşı hassas ve alternatif tedarikçilere temkinli yaklaşan kurumsal yapılardan oluşur.

İhracatçının yanıtlaması gereken temel stratejik sorular şunlardır:

• Hedef ürün grubunuzu Birleşik Krallık limanlarına (Felixstowe, Southampton, London Gateway, Liverpool) düzenli konteynerlerle indiren aktif ithalatçılar kimlerdir?

• Bu ithalatçılar mevcut siparişlerini hangi ülkelerden ve hangi üreticilerden tedarik etmektedir?

• Alıcılar tek bir tedarikçiye mi bağımlıdır, yoksa tedarik krizlerine karşı çoklu kaynak (multi-sourcing) stratejisi mi izlemektedir?

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                   İNGİLTERE B2B TİCARİ İSTİHBARAT METODOLOJİSİ                         │
├────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ 1. Ürünün 6 Haneli HS Kodunu Belirleyin.                                               │
│ 2. Deniz Konşimentosu ve Gümrük Manifestoları Üzerinden İngiltere Alıcılarını Süzün.   │
│ 3. Ayna Veri (Mirror Data) Yöntemiyle Çıkış Ülkelerindeki Sevkiyatları Eşleştirin.    │
│ 4. Lojistik Aracıları (Forwarder) Ayıklayarak Satın Alma Direktörlerine Ulaşın.        │
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

İngiltere’deki potansiyel alıcıları belirlemek isteyen ihracatçılar, ürünün HS/GTİP koduna göre ticaret verilerini inceleyebilir. Konşimento ve gümrük kayıtlarının erişilebilir olduğu veri setleri üzerinden ilgili ürünü ithal eden firmalar, tedarikçi ilişkileri ve ticaret hareketleri araştırılabilir.

Bilvio gibi dış ticaret istihbarat platformları, bu araştırmayı firma bazında gerçekleştirmek ve potansiyel alıcıları değerlendirmek için kullanılabilir. Platform; konşimento kayıtlarında alıcı olarak görünen lojistik forwarder firmalarını yapay zekayla ayıklar ve İngiliz ithalatçı şirket bünyesindeki Satın Alma Direktörünün (Procurement / Sourcing Manager) doğrulanmış kurumsal e-posta ve LinkedIn profilini doğrudan ekrana getirir. Konşimento analiz adımları için konşimento verileri ile müşteri bulma yöntemleri içeriğimizi inceleyebilirsiniz.

İngiltere’ye İhracat Öncesi Kontrol Listesi

Sevkiyat öncesinde operasyonel hataları sıfıra indirmek için aşağıdaki adımları kontrol edin:

• [ ] Şirket Yasal Altyapısı: İhracatçı Birlikleri üyeliği tamamlandı mı?

• [ ] GB EORI Numarası: İngiltere’deki ithalatçının GB EORI numarası HMRC portalından doğrulandı mı?

• [ ] 10 Haneli Commodity Code: Ürünün Birleşik Krallık gümrük tarifesindeki kodu (UK Trade Tariff) tespit edildi mi?

• [ ] Menşe Beyanı: Ticari fatura üzerine resmi Menşe Beyanı metni işlendi mi (6.000 Avro üzeri için İzinli İhracatçı No veya gümrük tescili sağlandı mı)?

• [ ] Ürün Uygunluk İşareti: Ürünün CE kapsamına girdiği doğrulandı mı, test raporları ve teknik dosya hazır mı?

• [ ] Lojistik Tescili: Karayolu/Ro-Ro taşımasında nakliyeciye beyanname numarası iletilerek GMR barkodu oluşturuldu mu?

• [ ] İthalat KDV Planlaması: Alıcının PVA (Postponed VAT Accounting) kullanıp kullanmayacağı ve teslim şekli (Incoterms 2020) teyit edildi mi?

Sık Sorulan Sorular

Türkiye’den İngiltere’ye ihracatta A.TR Dolaşım Belgesi geçerli midir?

Hayır. Brexit sonrasında A.TR belgesi Birleşik Krallık için tamamen yürürlükten kalkmıştır. Gümrük vergisi muafiyetinden yararlanmak için faturaya resmi “Menşe Beyanı” (Statement on Origin) metninin eklenmesi kanuni şarttır.

İngiltere’ye ihracatta CE işareti geçerli midir, UKCA zorunlu mu?

Birleşik Krallık hükümetinin yürürlüğe koyduğu süresiz uzatma kararı doğrultusunda; genel sanayi mamulleri, makineler ve elektrikli cihazlarda CE işareti Büyük Britanya pazarında süresiz olarak kabul edilmektedir. UKCA işareti zorunlu değildir.

İngiliz ithalatçının EORI numarası yoksa mal gümrükten çekilebilir mi?

Hayır. Birleşik Krallık’taki alıcının “GB” ile başlayan 12 haneli bir EORI numarasına sahip olması ve bu numaranın CDS gümrük sisteminde kayıtlı bulunması zorunludur. EORI kaydı bulunmayan alıcılar adına ithalat beyannamesi açılamaz.

6.000 Avro üzerindeki sevkiyatlarda menşe beyanı nasıl düzenlenir?

6.000 Avro üzerindeki ihracatlarda menşe beyanının geçerli olabilmesi için ihracatçının gümrük idaresinden alınmış bir “Onaylanmış İhracatçı Yetki Numarasına” (İzinli İhracatçı) sahip olması veya gümrük müşaviri aracılığıyla menşe tespitinin gümrük beyannamesine tescil ettirilmesi gerekir.

İngiltere’ye karayolu sevkiyatlarında GMR kodu nedir ve kim tarafından alınır?

GMR (Goods Movement Reference), GVMS sistemi üzerinden üretilen barkodlu lojistik takip numarasıdır. İhracatçı gümrük beyanname numaralarını nakliye firmasına iletir; nakliyeci sınır geçişinden önce bu kodu portaldan üretir. GMR kodu olmayan araçlar sınıra alınmaz.